Ustawienia maski spawalniczej – do czego służą pokrętła i jak ich używać? Zobacz, co musisz wiedzieć

Pokrętła w masce spawalniczej to kluczowy element pozwalający na precyzyjne dostosowanie jej działania do specyfiki wykonywanej pracy. Dzięki nim użytkownik może kontrolować takie parametry jak poziom zaciemnienia, czułość filtra czy opóźnienie reakcji. Odpowiednie ustawienia przyczyniają się do zwiększenia komfortu, bezpieczeństwa i efektywności pracy, szczególnie w zaawansowanych technologiach, takich jak spawanie laserowe. W tym poradniku przejdziemy przez najważniejsze funkcje, które trzeba znać, zanim zaczniesz pracę: zaciemnienie DIN, czułość Sensitivity, opóźnienie Delay oraz tryb Grind/Weld. Do tego pokażemy, jak testować maskę „na sucho” i czego nie przegapić w specyfikacji, jeśli planuje się zakup nowej przyłbicy.

Ustawienia maski spawalniczej: co oznacza pokrętło DIN (Shade) i dlaczego to najważniejsze ustawienie dla naszych oczu?

Ustawienia maski spawalniczej zaczynają się od zaciemnienia filtra, czyli skali DIN. To od niej zależy, jak mocno przyciemni się szyba w trakcie spawania i czy oczy będą odpowiednio chronione. Za słabe zaciemnienie grozi uszkodzeniem siatkówki. Za mocne – pogarsza widoczność jeziorka, przez co można przeciąć materiał lub popełnić błąd na spoinie.

Typowe zakresy wyglądają tak:

• DIN 5–8 – cięcie plazmą, lutospawanie, palnik gazowy,
• DIN 9–10 – spawanie TIG niskim prądem (do 80–100 A),
• DIN 11–12 – MIG/MAG i elektroda (MMA) w zakresie 100–200 A,
• DIN 13 – spawanie prądami powyżej 200 A.

W większości masek zakres jest płynny, np. 9–13, co pozwala lepiej dopasować się do konkretnego zadania. Jeśli maszyna ma regulację maski spawalniczej pokrętłem, zmieniaj wartość zgodnie z amperażem i rodzajem spoiny – nie „na oko”. To jeden z najczęstszych błędów u początkujących.

Należy zwrócić uwagę, że niektóre tańsze modele mają tylko trzy skoki DIN – np. 9, 11, 13. W takim przypadku lepiej sięgnąć po model z szerszą regulacją i sprawdzoną elektroniką.

A jeśli potrzebujesz tylko ochrony do szybkich zadań laserowych – postaw na dedykowaną ochronę wzroku w formie certyfikowanych okularów z naszego sklepu.

Czułość Sensitivity – jak ustawić maskę spawalniczą, żeby nie „mrugała” podczas spawania?

Drugi najważniejszy parametr to czułość fotoczujników, czyli Sensitivity. To ustawienie decyduje o tym, jak słaby błysk spowoduje zaciemnienie filtra. Zbyt niska czułość sprawia, że maska nie zadziała na czas albo zacznie rozjaśniać się w trakcie spawania. Zbyt wysoka – sprawi, że będzie reagować na każdą lampę w warsztacie lub światło dzienne.

Jak ustawić czułość? Zasady są proste.

• Ustawienie Sensitivity na MAX, jeśli:
  • spawamy niskimi prądami (TIG 20–50 A),
  • pracujemy w ciemnym otoczeniu,
  • chcemy mieć pełną ochronę od pierwszego błysku.
• Zmienić na MIN, jeśli:
  • pracujemy na zewnątrz (pełne słońce),
  • obok pracuje inny spawacz i jego łuk nam pracę,
  • maska „zaciemnia się bez powodu”.

Regulacja maski spawalniczej w tym zakresie bywa bardzo wrażliwa – niektóre modele mają pokrętło bardzo czułe, inne reagują z opóźnieniem. Dlatego przed rozpoczęciem pracy warto wykonać test „na sucho”: spojrzyj w kierunku mocnej lampy i machnij dłonią przed sensorem. Jeśli maska zareaguje natychmiast – ustawienie jest prawidłowe.

Delay (opóźnienie) w praktyce – kiedy krótki czas pomaga, a kiedy tylko męczy wzrok?

Trzecim kluczowym parametrem w ustawieniach przyłbicy spawalniczej jest czas opóźnienia rozjaśnienia, czyli Delay. To czas, przez jaki filtr pozostaje ciemny po zakończeniu łuku. Dobrze dobrany Delay pozwala chronić oczy przed tzw. afterglow – czyli intensywnym blaskiem gorącej spoiny, który nadal może być szkodliwy, nawet gdy łuk już wygasł.

Do wyboru mamy:

• SHORT (0.1–0.25 s) – do szybkich punktowych zadań (tack welding), spawania cienkich blach i testów,
• LONG (0.5–1.0 s) – do spawania grubszych elementów, dużych prądów i wszędzie tam, gdzie spoina jeszcze przez chwilę „świeci”.

Złe ustawienie Delay objawia się najczęściej uczuciem „strzału światła” zaraz po zakończeniu spoiny. To sygnał, że filtr rozjaśnia się za szybko. Wówczas warto podkręcić Delay i sprawdzić, czy oczy odczuwają ulgę.

W niektórych maskach warto zaczynać od środkowego zakresu i regulować na bieżąco – tak, jak robimy to z amperażem czy przepływem gazu. Bo finalnie chodzi o komfort i bezpieczeństwo, nie o domyślanie się, co zadziała.

W przypadku materiałów silnie odbijających światło – jak stal nierdzewna – opóźnienie rozjaśnienia musi być precyzyjnie ustawione, by nie dopuścić do zbyt wczesnego odsłonięcia filtra. Więcej o szczegółach technicznych pracy z tym materiałem można przeczytać w osobnym artykule o spawaniu stali nierdzewnej – technikach i błędach, których warto unikać.

Tryb Grind vs Weld – jedno ustawienie maski spawalniczej, które generuje najwięcej problemów

Tryb Grind to funkcja obecna w większości nowoczesnych masek samościemniających. Służy do pracy bez zaciemniania – np. przy szlifowaniu, czyszczeniu powierzchni lub cięciu mechaniczno-termicznym, gdzie aktywacja filtra byłaby przeszkodą. Włączenie tego trybu powoduje, że przysłona w masce spawalniczej pozostaje w pozycji jasnej, nawet w przypadku pojawienia się intensywnego światła lub łuku.

Najczęstszy błąd to rozpoczęcie spawania w aktywnym trybie Grind – co kończy się nagłym oślepieniem i silnym dyskomfortem oczu. Dlatego:

• tryb Grind zawsze musi być wyłączony przed rozpoczęciem spawania,
• warto wybrać model z czytelną diodą lub sygnałem dźwiękowym informującym o aktywności tej funkcji,
• w przypadku wątpliwości – najlepiej wyłączyć maskę i uruchomić ponownie w trybie Weld.

W wielu przyłbicach przełączenie odbywa się pokrętłem lub suwakiem z boku. W starszych modelach można spotkać przełącznik wewnętrzny. To ustawienie maski spawalniczej może z pozoru wydawać się drobiazgiem, ale od jego prawidłowego użycia zależy bezpieczeństwo oczu podczas całej pracy.

Klasa optyczna EN 379 i zapis 1/1/1/2 – jak ustawić maskę spawalniczą, by nie męczyć wzroku?

Przy zakupie lub regulacji nowej przyłbicy spawalniczej warto zwrócić uwagę na oznaczenia klasy optycznej zgodne z normą EN 379. To zestaw czterech cyfr, które opisują jakość widzenia, zniekształcenia, rozkład światła i wpływ kątowy. Oznaczenia wyglądają np. tak: 1/1/1/2.

Co oznaczają te wartości?

• Pierwsza cyfra – klarowność obrazu (1 to najlepsza, 3 najgorsza).
• Druga – rozproszenie światła wewnątrz szyby (im niższa, tym lepsza koncentracja widzenia).
• Trzecia – jednolitość zaciemnienia w całym obszarze filtra.
• Czwarta – reakcja na różne kąty padania światła.

Maski z oznaczeniem 1/1/1/1 gwarantują najwyższy komfort pracy – szczególnie przy długotrwałym spawaniu lub działaniach precyzyjnych. Przyłbice z wartością 2 w którymkolwiek z pól mogą powodować delikatne zniekształcenia obrazu, co zmniejsza komfort obserwacji jeziorka i wpływa na jakość spoiny.

W przypadku intensywnej pracy laserowej lub spawania cienkościennego warto rozważyć uzupełnienie ochrony o okulary do spawania z filtrem OD7+ – szczególnie tam, gdzie długość fali wymaga dodatkowego zabezpieczenia poza standardową szybą.

Nawet najlepiej ustawiona maska nie chroni całkowicie w każdych warunkach – dodatkowa ochrona oczu przy pracy z laserem lub intensywnym łukiem to konieczność. Jeśli temat ochrony wzroku interesuje Cię szerzej, warto zajrzeć do naszego poradnika: czy spawanie jest szkodliwe dla oczu – jak dbać o wzrok podczas pracy

True Color, zasilanie i sensory – jak przysłona w masce spawalniczej wpływa na realny komfort pracy?

Nowoczesne maski spawalnicze coraz częściej wykorzystują technologię True Color, która pozwala na bardziej naturalne odwzorowanie barw. W przeciwieństwie do starszych filtrów, które przyciemniają obraz na zielono-fioletowo, filtry True Color oferują bardziej neutralną kolorystykę – zbliżoną do rzeczywistego widoku. To przekłada się na lepszą kontrolę nad spoiną i mniejsze zmęczenie wzroku, zwłaszcza przy spawaniu długich odcinków.

Z kolei system zasilania i liczba sensorów mają kluczowe znaczenie dla szybkości reakcji i niezawodności. Maska z:

• dwoma sensorami – wystarczająca przy pracy w otwartych przestrzeniach,
• czterema sensorami – lepiej działa w ograniczonym świetle, narożnikach i trudno dostępnych miejscach.

Dodatkowo, w wielu modelach dostępne są maski hybrydowe – zasilane ogniwem słonecznym i baterią CR2032, co pozwala na zachowanie funkcji automatycznych nawet w warunkach zacienionych.

Warto zwrócić uwagę, że przysłona w masce spawalniczej nie działa poprawnie, jeśli ogniwa nie są naładowane lub zużyte. Częstym objawem są opóźnienia w zaciemnianiu, mruganie filtra lub brak reakcji – szczególnie po dłuższym okresie nieużywania. Przed rozpoczęciem pracy zaleca się krótkie „naświetlenie” maski lub wymianę baterii, jeśli objawy się powtarzają.

Podsumowanie: zanim zacznie się spawanie, trzeba dobrze ustawić maskę

Wybór i ustawienie maski spawalniczej to nie tylko kwestia komfortu, ale przede wszystkim ochrony wzroku i skuteczności pracy. Regulacja zaciemnienia, opóźnienia i czułości powinna być dopasowana do konkretnego procesu spawania – tak samo jak dobór parametrów prądu czy rodzaju materiału. Tylko wtedy można liczyć na pełną widoczność jeziorka, brak opóźnień i bezpieczeństwo nawet przy wielogodzinnych zadaniach.

Choć obecnie oferta LSC Laser Systems nie obejmuje jeszcze masek samościemniających, w sklepie dostępna jest szeroka gama zabezpieczeń, które realnie chronią wzrok przy pracy z laserem i łukiem elektrycznym. Warto sprawdzić naszą ofertę certyfikowanych okularów do spawania oraz pozostałych elementów z działu ochroya wzroku podczas spawa– szczególnie jeśli praca odbywa się przy spawaniu laserowym (spawarką laserową), cięciu lub czyszczeniu powierzchni światłem.

Najczęściej zadawane pytania o ustawienie maski spawalniczej

Jak ustawić maskę spawalniczą do spawania MIG/MAG?

Dla MIG/MAG w zakresie 100–200 A zalecane zaciemnienie to DIN 11–12. Czułość i opóźnienie należy dobrać do warunków oświetleniowych – w jasnych halach warto lekko zmniejszyć czułość.

Maska „mruga” podczas spawania – co to oznacza?

Najczęściej to efekt zbyt niskiej czułości lub aktywnego trybu Grind, który należy wyłączyć. Warto też sprawdzić, czy ogniwa słoneczne są dobrze doświetlone.

Do czego służy tryb Grind w masce spawalniczej?

Tryb Grind dezaktywuje funkcję samościemniania i umożliwia np. szlifowanie lub czyszczenie bez zaciemniania szyby. Więcej na ten temat znajdziesz we wpisie Co to jest Grind i dlaczego warto z niego korzystać?

Czy spawanie może być szkodliwe dla oczu, jeśli maska działa nieprawidłowo?

Tak. Nawet krótkotrwały kontakt z łukiem bez właściwego zaciemnienia może doprowadzić do poparzenia siatkówki i tzw. zapalenia spojówek spawalniczych.

Czy do spawania stali nierdzewnej potrzebne są inne ustawienia maski?

Nie inne, ale często bardziej precyzyjne. Stal nierdzewna silnie odbija światło, dlatego warto zwiększyć czułość i wydłużyć Delay, by uniknąć nagłych „strzałów światła” po zakończeniu łuku.

.

Szymon Korba

CEO LSC Laser Systems, przedsiębiorca z zapleczem inżynierskim i wieloletnim doświadczeniem w zarządzaniu firmami technologicznymi. Na blogu dzieli się praktycznymi spostrzeżeniami z zakresu technologii laserowej, automatyzacji i rozwoju biznesu.